ekonomi

Mumun iki ucunu birden yaktık…

Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, bu hafta Baht Sohbetleri’nde, dhaneam eden kredi genişlemesinin yan tesirlerini tartıştı. Cari açık ve bütçe açığının süratli artışına değinen ikili, kredi genişlemesinin makul bir shaneiyeye çekilmemesi halinde risklerin artacağını vurguladı. Kredilerdeki olağan dışı artışın pahalılığa da kapı açtığına dikkat çeken ikili, söyleşilerinde her dhaneir olduğu üzere, para piyasaları, emtia ve borsadaki gelişmeleri yorumladı.

Güldağ: Elektrik tüketimi, iktisat bilhassa de üretim cephesi açısından önemli bir öncü göstergedir her vakit. Artık elektrik tüketiminin COVID-19 salgını öncesini yakaladığını görüyoruz. Nisanda yüzde 15.4 düşmüştü. Mayısta düşüş orantısı biraz daha arttı yüzde 16.7’ye çıktı. Haziranda toparlandı yüzde 2.1’e kadar düştü gerileme nispeti. Temmuzun birinci yarısına bakınca artık geçen yılın yalnızca yüzde 1 altında kaldık. Organize sanayi ortamlarıyla sohbet ettiğimizde de birebir şeyi gözlemliyoruz. Denizli biz yüzde 99’u yakaladık diyor. Çerkezköy de o denli. Gaziantep daha da güzel, yüzde 1.5 üstündeyiz diyor elektrik tüketiminde…

Ağaoğlu: Kapasite tasarrufuna yansımadı lakin daha değil mi?

Güldağ: Pandemi öncesini yakalamak manasında haneet, şimdi elektrik tüketimi üzere bir ‘V’ çizmiş değil, kapasite tasarrufu. Mart’ta yüzde 76’nın üzerindeydi. Sonra nisanda sert bir düşüşle 61’e geriledi. Haziranda 65’in üstüne çıktı. Şimdi salgın öncesini yakalayamadık fakat eğilim o istikamette….

Ağaoğlu: Neye bağlıyorsun bunu?

Güldağ: Pandemi nedeniyle kapanan kolların tekrar açılmasına ve düşük getirili krediye… Çok net bence. ‘Ucuz’ kredi talebi tetikledi, gerçek kesimin de iştahı arttı. Gerekli miydi? Gerekliydi. Yaprak kımıldamıyordu. Ama bugün artık görüyoruz ki, süreç tıpkı vakitte istikrarları de bozuyor.

Ağaoğlu: Ben de hayatımda birinci sefer ‘para basmak’ gerekir dedim, o koşullarda. Lakin koşullar süratle değişiyor. Kamu bankalarının kredi genişlemesi son üç ayda yüzde 120’ye, hususî kol bankalarının da yüzde 35-40 civarına geldi.

Güldağ: Bir tercih bu doğal, tasarruf mahalline harcamaya özendirdik kişileri. Harcama da içinde oldukça bir ithalat barındırıyor. Binaenaleyh ithalat baskısı da arttı, cari açık da yine büyümeye başladı. Beş aylık cari açık 17 milyar dolara dayandı. Öbür yandan yeni açıklandı, bütçe açığı’da birinci yarıda 110 milyar liraya dayandı. Bu türlü bir periyotta ikiz açık vermek çok şaşırtıcı değil, ‘niye veriyoruz’ diye sormak da akıllıca olmaz. Nedenler pek aşikâr. Ancak artık denetime almak gerektiği de açık. Adeta mumu iki ucundan yaktık. haneet, şık aydınlandı ortam lakin…

Ağaoğlu: Mum da süratle tükeniyor…

Güldağ: haneet. Yan tesirler de ortaya çıkıyor bir nhanei. Örneğin, 1800 lira olan buğday fiyatı 15 gün içinde 2050 liraya çıktı. Nereden para kazanalım diyenler gelip mesela Konya Ticaret Borsası’nda buğday alıyor. Aslında işle, kolla ilgisi alakası yok. Spekülasyonunu yapıyor. Ucuz krediyi bulan, buğday alıyor, yüzde 5-10 farkla bir ay içinde satıp, para kazanmaya çalışıyor. Çalışıyor da, dalın istikrarlarını de bozuyor, pahalılığa da kapı açıyor.

Ağaoğlu: Buğday düzgün bir örnek aslında. Zira buğdayın depolanması güçlükle. Kalitesinde, nakletmesinde sorunlar var ancak ona karşın kişiler ucuz para nedeniyle burada da bir spekülasyon yapalım, çıktı,yükseldi alalım deyince burada da istikrarlar şaşıyor. Ben de borsadan bir örnek vereyim. Çok garip şeyler olmaya başladı. Hatırlarsan, ‘borsada altın, gümüş fonları var. Yatırım yapacaksanız onlara yapın’ demiştim. Gelgelelim bu hafta başında gümüş fonunda çok büyük gariplik oldu. Gümüş fonu GMSTM’nin portföy bedelini resmi sitelerinden açıklıyorlar. Fonun içindeki gümüş pahası 27.5 lirayken, borsada bu kağıt 31.5 liradan süreç görüyordu. Fiziki bedeli görünür. Yarın 31.5 olacak diye bugünden 31.5’dan alır mısın? Almaman lazım.

Güldağ: Akla zarar…

Ağaoğlu: Fonun başkanı ilan ediyor, bunun kıymeti 27.5 lira diye. Üzerine verdiğin para rasyonel değil. Bu kadar talebin ardında ‘ucuz kredi’ var. Piyasada çok süratli bir para artışı var. Art tarafta kimi riskleri biriktiriyoruz. Mesela eksi rezervlerimiz, yaklaşık 28 milyar dolar… Bu kamu bankalarının açık konumunu hiç tartışmıyoruz o da yaklaşık 8.5 milyar dolar civarında. Baktığında 35 milyar dolar. 2018 sonu itibarıyla bankacılık bilançosunun 90 milyar dolar olduğu bir noktada nerden baksan yüzde 40 açık konumu taşıyan bir sistemden bahsediyorum. Sistemde bir açık konum var. Bu da Türkiye için kur riski tarafı da telaş yaratıyor. Mütemadi baskılamak zorunda kalıyoruz. Neden olduğunu bilmediğim bir biçimde doları 6.85-6.86 lirada kalması için mütemadi baskılıyoruz. Buna karşılık cari açık artıyor. İthalatımız, ihracatımızdan daha fazla artıyor. Turizmden pek döviz geliri bekleyemiyoruz. Riskler birikiyor.

Güldağ: Bence bu denklemin sürüp sürmemesi için her şey dövize bağlı.Benim merak ettiğim zati biz bunu nasıl tutuyoruz?

Ağaoğlu: Benim bir fikrim var lakin onu da bir sonraki sohbette konuşalım istersen…

45 doları aşmaz

Ağaoğlu: Fed liderlerinden birinin biz tahvil almaya dhaneam edeceğiz üzere bir açıklaması oldu. Amerikan borsalarında onun getirdiği bir yükseliş var. Birebir formda altın, gümüş ve petrol tarafına da ekstra bir olumlu tesir yarattı. Bir mutabakat olsa dahi petrolün buralardan yukarı gitmesini beklemiyorum. Talep o kadar da süratli toparlanmıyor. Mahsusen Kaliforniya’daki kafelerin yine kapanma hikayesi, bir türlü vaka artış suratının azalmadığı en büyük petrol üreticisi ve tüketicisi olan Amerika’da bir şeylerin düzelmediği manasına geliyor. OPEC+ temmuz sonuna kadar anlaştılar fakat sonrası için itilaf çıkmaz ise brent petrolde 40 doların altını bir ara ziyaret ederiz biz ancak kalıcı olmaz. Ben 45 dolarda kalıcı olacağını düşünüyorum.

Euro/dolar paritesi kritik eşikte…

Güldağ: Euro/dolar paritesinde ne öngörüyorsun?

Ağaoğlu: Şu anki shaneiye kritik bir eşik. AB’deki önlem paketiyle ilgili bir mutabakat olacak üzere görünüyor. Şayet olursa, Euro tarafında yukarı bir hareket olur diye bekledim. 14.50’lere kadar geldi. Burası aşılırsa Euro/dolar paritesi 16.90-17.40 noktasına gerçek gidiyor.

Güldağ: Bu da bir çok şey değiştirir…

Ağaoğlu: haneet. Euro’nun lehine bir hareket olması ihtimali artıyor. Lakin ben 14.50-15.25 nahiyesinden bir dönüş beklerim. Çok coşkulu bir hareket getirecek kadar sağlam bir Avrupa iktisadı yok. Lakin sair taraftan da Amerikan borsaları çok yükseldiği için, bu paketin açıklanmasından sonra Avrupa borsalarındaki hareketin biraz daha uygun performansı olacağına dair görüş ve raporlar var. O denli olursa, Avrupa borsalarının performansı Amerika borsalarını geçmeye başlarsa, Euro’ya talep artar. Euro pay senetleri almanız için Euro almanız gerekiyor. Talep artarsa doğal olarak Euro paritesi yukarı sahih masraf diye düşünüyorum.

Piyasaları zapturapta aldık dövizde sıçrama yaşanmaz

Güldağ: Yekun vaka rakamsında hala Avrupa’nın Amerika’nın üzerinde olduğuna dair hesaplar var. Lakin Amerika beğenilmeyen performans gösterdi.

Ağaoğlu: Çok da beğenilmeyen yönetti…

Güldağ: Almanya ise bu süreci hem âlâ yönetti hem de AB’yi tahkim etmek için bir fırsat olarak kullanıyor. COVID-19 ile bir arada AB’nin dağılacağı cephesinde çok laf çıktı. Bizim için de bu dhaneri daha az hasarlı atlatmanın yanında hamle yapmak için de fırsat var lakin yeniden her şey bizim ne yapacağımıza ve dövize bağlı…

Ağaoğlu: Şu anda piyasaları zapturapt altına almış olmamızdan kaynaklı dövizde yakın dhaneirde sıçrama beklemiyorum. Yabancının rastgele spekülatif bir hareket yapmasına imkan verecek ortam kalmadı, öldürdük. Bundan sonra döviz tarafındaki sorun, biz cari açık verecek denli büyüyen bir iktisat haline gelip sonra o cari açığı yaratacak finansmanı temin edemediğimiz vakit çıkacak.

Güldağ: Yeniden ucuz kredi sorunu…

Ağaoğlu: Konuştuğum iş kişileri, ‘kredi alayım lazım olur’ diyor. Bir kısmı stok yapacakmış, anlaşılır bir şey fakat ‘yatırım yapacak mısınız’ diye sorduğumda 20 kimseden ama 5’i ‘haneet’ dedi. Şimdi ucuz krediyi alıp, yatırım yapıp istihdam sağlayacak inanç yok.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir Cevap Yazın

İlgili Makaleler

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı