ekonomi

İhracat artıyor lakin çıkış bulamıyor!

AYSEL YÜCEL/İSTANBUL

Türkiye’nin artan ihracatı nakliyatta yeni kriz yarattı. Hem karayolunda hem de denizyolunda mallar hudut kapılarında ve gümrüklerde yığıldı. Karayolunda geçiş dokümanları tükendiği için yüzlerce TIR sonda beklerken, denizyolunda ise boş konteyner ve gemi bulma külfeti yaşıyor. Tüm bu meseleler nedeniyle navlundaki artış birtakım sınırlarda yüzde 30’a kadar çıktı.

Avrupa’ya çıkışa Macar manisi

İhracat taşımalarında şu anda en büyük sıkıntılardan biri geçiş dokümanları konusunda yaşanıyor. Nakliyecinin yıllardır kanayan yarası haline gelen geçiş hanerakı sorunu ihracatın arttığı bu periyotta büyük kaos yarattı. Başta Macaristan olmak üzere kimi ülkelere geçiş dokümanları tükendiği için yüzlerce TIR hudut kapılarında içlerindeki mallarla bekliyor.

Dal yetkililerinin aktardığı bilgiye nazaran Macaristan geçiş hanerakları büsbütün tükendi. Macaristan, Almanya üzere en değerli ihracat pazarlarımıza transit geçiş ülkesi pozisyonunda. Bu nedenle bu ülkeye yönelik geçiş dokümanlarının tükenmiş olması milyarlarca dolarlık ihracat yükü için büyük tehdit oluşturuyor. Macaristan için yıllık 100 bin transit geçiş dokümanına gereksinim var. Lakin yalnızca 36 bin adet geçiş dokümanı veriliyor. Bu yıl dokümanlar erken tükendi. Lakin bu yıl Macaristan yeni doküman göndermiyor. Hasebiyle yüzlerce TIR kapıda Avrupa’ya gitmek için bekliyor. Bir TIR ile ortalama 60 bin dolarlık mal taşınıyor. Bu rakam TIR’ların beklemesinin Türkiye iktisadı için ne derece büyük bir kayıp olduğunu ortaya koyuyor. Öteki yandan Macaristan’a yıllık 3 bin adet olan ikili geçiş hanerakları de tükenmiş durumda.

Alternatif güzergah süreyi 4 gün uzatıyor

Birtakım nakliyeciler Macaristan’ı by-pass ederek karayolundan Almanya’ya gitmek için Romanya-Moldovya-Ukrayna-Polonya güzergahını tercih ediyor. Lakin bu rota hem vakit hem de maliyet kaybı manasına geliyor. Nakliyecilerin verdiği bilgiye nazaran bu güzergahtan Almanya’ya gidiş, süreyi 4 gün, maliyeti ise 600 dolara yakın artırıyor.

Yunanistan dokümanları de bitti

Öte yandan geçiş hanerakı sorunu yaşanan bir öbür ülke de Yunanistan. Yunanistan ile ikili geçiş dokümanları de büsbütün tükenmiş durumda. Avusturya, Çekya ve Slovenya transit taşımalarında ise yıllık 20 bin gereksinime karşılık yalnızca 10 bin geçiş dokümanı veriliyor. Bu nedenle bakanlık bu dokümanları aylara bölüyor. Bazen iki ay doküman verilmediğini aktaran nakliyecilere nazaran, geçiş hanerakı verilmeyen aylarda bu ülkeye yönelik taşımalar aksıyor, yüzlerce TIR kapıda bekliyor.

Kapılarda kapasite sorunu büyüyor

İhracat malını taşıyan TIR’lar kapılarda yalnızca geçiş dokümanı yüzünden beklemiyor. Geçtiğimiz haftalarda büyük gündem yaratan Kapıkule’de Randhaneulu Sanal Sıra Sistemi’nin (RSS) yarattığı kriz çözülmüş olsa da hudut kapılarındaki kapasite sorunu artıyor. Günlük azamî bin 200 TIR geçişinin yapıldığı kapıların Türkiye’nin ihracat yükündeki artışa paralel ivedilikle 2 bine çıkarılması bekleniyor.

Lojistikte yalnızca karayolunda değil, denizyolunda da büyük meşakkatler yaşanıyor. Milletlerarası Nakliyat ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) yetkililerinin aktardığına nazaran, deniz nakliyatında Avrupa aktarmalı gemilerde yığılma olduğu için, aktarma yükleri alınmıyor. Örneğin Alman konteyner şirketi Hamburg Süd, bu nedenle birtakım gemilerinde Güney Amerika yükü almıyor. Yalnızca Avrupa’ya gidecek yükleri alarak gemiyi kapatıyor. UTİKAD yetkilileri, tüm dünyada emsal ekipman ve yer sorunu olduğunu tabir ederek, büyük iktisada sahip ülkelerde bu tıp külfetlerin daha az yaşandığını, zira giden gemilerin daha büyük olduğunu söylüyor.

UTİKAD yetkilileri bahisle ilgili şu bilgileri verdi: “Hatlar daima Pire’den Mısır’dan boş ekipman çekmeye çalışıyor lakin kâfi rakamda gelemeyebiliyor. Bilhassa özel ekipman daha da külfetli hale geldi.”

“Bir konteyner için savaş veriyoruz ”

Rif Line Lojistik Türkiye Genel Müdürü Mehmet Serkan Fazilet, denizyolunda pandemi sonrası gündeme gelen boş konteyner ve gemi bulma kahrının artışa geçen ihracatla büyüdüğünü lisana getirerek, “Deniz tarafında şu anda darmadağınız. Bir konteyner bulmak için savaş veriyoruz. Yalnızca konteyner bulmakta zorlanmıyoruz, gemilerde de yer yok. Sebebini sorduğumuzda aktarma limanlarında çok önemli sorun olduğu söyleniyor. Zira ‘blank sailing’ ismi altında seferleri iptal ediyorlar. İstanbul’dan Bangladeş’in Chittagong limanına göndermek üzere yüklediğimiz mallar, 75 günde lakin varacak. Gecikmenin Colombo Limanı’ndaki çok yığılmadan kaynaklandığı belirtiliyor. Dolaysıyla lojistikte yaşanan sorun yalnızca Türkiye’nin ihracatındaki artıştan kaynaklanmıyor. Dünyanın istikrarı bozuldu” dedi.

Arz sorunu denizde navlunu fırlattı

Dal temsilcilerinin verdiği bilgilere nazaran denizyolunda eylül ayından bu yana bölgesine nazaran değişmekle birlikte yüzde 30’a varan navlun artışı kelam konusu. Ortadoğu’ya navlun 300 dolara yakın artarken, Uzakdoğu taşımalarında bu rakam 400 dolara kadar çıkıyor.

Fazilet, artık yalnızca konteyner bulma külfeti yaşamadıklarını, navlunda da çok önemli artışlar yaşadıklarını vurgulayarak şu örnekleri verdi: “Düzenli yüklemeler yaptığımız Gemlik-Jabel Ali (Dubai) çizgisinde navlun eylül ayından bu yana 950 dolardan bin 250 dolara çıktı. Lakin arz da o kadar büyük badire var ki müşterimiz bu rakamsı da vermeye razı. Daha hanhaneel birebir hatta navlun 500600 dolardı. Mesela biz Eskişehir’den Singapur’a beyaz eşya gönderiyoruz. Eylül ayında İstanbul’dan Singapur’a 410 dolara yükleme yaparken bu rakam kasımda 525 dolara çıktı.”

Avrupa’da salgına yönelik tedbirlerin artırılması ile Türkiye’den mal çıkışının azalabileceği, bu durumun önümüzdeki aylarda navlunu dengeleyeceği öngörülüyor. Fakat işler düştüğü için konteyner operatörlerinin sefer rakamsını azaltabileceği, bu durumda sıkıntıların dhaneam edeceğinden tasa ediliyor.

Malı hazır endüstrici, araçların dönmesini bekliyor

İstanbul Hazır Giysi ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği (İHKİB) Lideri Mustafa Gültepe, lojistik maliyetlerinin yükseldiğini söyledi. Otomotiv yan endüstrinin önde gelen şirketlerinden Kanca’nın ihracat sorumlusu Fatih Taş da yükselen bölüm ihracatında lojistik ile ilgili badireler yaşandığını belirtti. Araç rezervasyonlarında gecikme yaşandığını anlatan Taş, “Kapılarda kuyruklar dhaneam ediyor. Araçlarını boşaltamıyorlar ve bize araç yollamakta geç kalıyorlar. Bir hanhaneelki hafta yaptığımız rezervasyonlar bile aksıyor” dedi. Taş, navlunda da kıymetli oranda artış olduğunu söyledi.

Etiketler

Bir Cevap Yazın

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı