ekonomi

Faizde indirim mhanesimi geçti

Ekonomist Ali Ağaoğlu ve gazeteci Hakan Güldağ, bu hafta Baht Sohbetleri’nde, Merkez Bankası’nın son atılımı ışığında iktisat siyasetlerini kıymetlendirdi. Kredi artışı ile büyüme ortasındaki alakaları tartışan ikili, cari açıktaki artışa dikkat çekti. Bugüne damga vuran iktisat siyasetlerinin sürdürülebilirliğini de ele alan ikili, bilhassa borsada son periyotta yaşanan gelişmelere ve çiçeği burnunda yatırımcıların davranışlarına ve yol açabileceği tehlikelere değindi.

Güldağ: Bu hafta değerli gelişmeler oldu. Merkez Bankası’ndan zarurî karşılık atağı geldi. Yabancı para mhaneduatlarda zarurî karşılıklar bütün vadelerde 300 baz puan artırıldı. Bundan bu türlü diyelim ki, bir banka 100 dolar mhaneduat aldı, 22 dolarını mecburî karşılık olarak Merkez Bankası’na yatıracak. Münasebette, “normalleşme sürecinin bir kesimi olarak” deniliyor. Fakat pek çok yorumcu bunun son periyotta üzerinde çok konuşulan Merkez Bankası’nın rezervlerindeki erime nedeniyle atılan bir adım olarak kıymetlendirdi. Doğrusu bana da, atılan adım bilhassa yabancı para ve altın tarafına geldiği için, biraz ‘ihtiyaç’tan kaynaklandığını hissettirdi. Dışarıdan döviz gelişinde bir problemimiz olduğu malum. İhracat şimdi gereğince ‘normalleşmedi’. Geçen yıl 180 milyar dolar civarında bitirmiştik. Bu yıl gidişata bakınca fakat 160-165 milyar dolar olur üzere görünüyor. Turizm malum. Birinci çeyrekte yaklaşık bir 4.5 milyar dolar gelir oldu. sonra pandemi nedeniyle tabana vurduk. Artık kimi gelişmeler var, elimizden gelen her şeyi de yapıyoruz turist çekmek için fakat kesimde yıl sonuna kadar bir 10 milyar dolar daha gelse ‘çok iyi’ gözüyle bakılıyor. ‘Sıcak para’ tarafından da giriş yok, tersine çıkış hala sürüyor. Yabancı borsadan düzgünce çıktı. Hissesi da yüzde 50’nin altına geriledi. İthalatı da tutamıyoruz. Bol bol ucuz kredileri verdikçe harcamalar da artıyor, cari açığımız da… Bu türlü bir ortamda, Merkez Bankası da döviz ve altın tasarrufçusuna yöneldi rezervleri tahkim etmek için. Hatırlarsan, “denklemin sürmesi için her şey dövize bağlı” demiştim ve “Benim merak ettiğim aslında biz bunu nasıl tutuyoruz?” diye sormuştum.

Ağaoğlu: ‘Con Ahmet’in dhaneridaim makinesi dönüyor. Benzetme bir yana şöyle; diyelim ki ben vatandaş olarak TL’ye karşı tasam var, güvensizliğim var. Getiriyorum aldığım dövizi bankaya yatırıyorum, -ki DTH’lar hala daha erimedi- banka faiz vermiyor ancak zati ben dövizi faiz için almamıştım. Korunmak için almışım. Banka alıyor bu dövizi Merkez Bankası’na veriyor. Merkez Bankası’ndan TL alıyor, yani swap yapıyor. Swap olduğu için döviz konumu her iki taraf için değişmiyor lakin Merkez Bankası bunu artı olarak yazıyor. İkinci ayağı eksi kaydetmiyor. Sonra banka TL’yi ucuz kredi olarak veriyor. Döviz satması gerektiği vakit Merkez Bankası’ndan alıyor. İşleyişi harfi harfine bilenimiz yok lakin sonuç olarak art tarafta bir yerde döviz denetim etme uğraşı var.

Güldağ: Bu bu türlü dhaneam eder mi? Sürdürülebilir mi sence?

Ağaoğlu: ‘Con Ahmet’in dhaneridaim makinesi dönüyor fakat bir mühlet sonra yağı azalacak. Şu anda anladığım kadarıyla izlenen siyaset çerçhaneesinde, ‘Her seferinde bir yerler sıkıştığında rahmet yağdı, toparladık. Artık salgın nedeniyle yeniden sıkıştık. Mecburuz. Tekrar tıpkı halde yapalım sonra nasılsa bir formda toparlarız’ yaklaşımı sürüyor. Günü kurtarmakta sorun yok.

Güldağ: Günü kurtarmada becerikliyiz, uzman olmasına… Çözebildiğimizi yolda çözüyoruz. Çözemediğimizi ileriye öteliyoruz. Yarın ne olacak?

Ağaoğlu: Olağan patikasından çıkan büyüme ya gelecek kuşağa ihraç edilen kriz ya gelecek kuşaktan çalınan refahtır. Türkiye’nin olağan büyüme patikası yüzde 4.5’dur. Biz ne vakit KGF’lerle 7.4 büyüdük, sonraki yıl küçülmek zorunda kaldık. Artık bugün de 3. çeyrekte büyüme beni şaşırtmayacak. Geçen yılın haziran ayına nazaran konut satışları yüzde 209 artmış. Kredi ile alınan konut ölçüsü yüzde 1280 artmış. Artık tıpkı anda konut fiyatları da yüzde 25-30 arttı. Eş dost birbirlerine konutlarını satarak kredi aldılar.

Güldağ: Aslında iktisada nitekim katkısı olan birinci el konut satışları. Fakat satışların birçok ikinci el konutta. Lakin o ikinci el piyasa hareketinin de kendine nazaran bir fonksiyonu var. Borç kapamaya, borç ödemeye yaradı.

Ağaoğlu: Yaradı zira eski yüksek faizlerle, yeni düşük faizlerin yer değiştirme bahtı oldu. Bir cins tekrar yapılandırma modeli geliştirdiler. Bu kadar talebin gerisinde ucuz kredi var. Gereğinden süratli toparladık, ileriye fazla mazotumuz kalmayacak zira bankalar sermaye açısından, kaynak bulamama açısından belirli bir kapasitesi var. Şu anda biz cari açığı Merkez Bankası rezervlerinden fonluyoruz. Bu nereye kadar masraf?

Güldağ: En azından bu yıl sonuna kadar gitmesi isteniyor üzere anlıyorum ben. Büyümeyi istiyoruz. En kolay yolu da kredi genişlemesi. Büyüme hesaplarına yüzde 60 civarında tesiri var. Siyaset faizi, enflasyonun altında tutuluyor. Dövize ve başkalarına finansal baskılama var. Vergiler, stopajlar, mecburî karşılık oranlarında artırımlar. Bu gidişle bankalar yakında döviz getirenden kurul alacaklar. Lakin kredilere yavaş yavaş fren gelecek üzere. Konut kredileri örneğin sürat kesmeye başladı. Faizler tekrar artma eğilimine girdi. Birçok dengesizliğe neden olan bu durum da eninde sonunda dengelenmek zorunda. Önemli olan bunun bir alt üst oluşla, bir krizle değil, denetimli bir halde gerçekleşmesi. İşte o çok yararlı olur.

Ağaoğlu: Sorun şurada çıktı: Faizler düşerken, birden dayanılmaz bir negatif faize geçtik. Şu an enflasyon yüzde 12, yıl sonu beklentisi yüzde 11’e geldi. Merkez Bankası’nın siyaset faizi 8.25. Negatif faiz nedeniyle beşerler ileride yapacakları alımları bugüne çekiyor. Borsa tarafında da çok garip şeyler olmaya başladı. Geçen haftaki yazımıza bir yorum geldi. ‘borsa profesyonellerinin önerdiği kağıtlar artmadı, yan kağıtlar uçtu gitti’ diyor. Bunun borsada iki tabiri vardı. Biri yatırımlar açısından ‘açgözlülük öldürür.’ İkincisi de kolay gelen kolay sarfiyat yani bizdeki karşılığı ‘haydan gelen huya’ masraf.

Güldağ: Merkez Bankası siyaset fazini değiştirmedi. Yeniden 8.25’te tuttu. Güya faizde indirim mhanesimi geride kalmış üzere…

Ağaoğlu: O denli… Merkez Bankası enflasyondaki eğilimi dikkate alıyor doğal olarak. Enflasyon düşerse yeni bir indirim gelebilir lakin. Faiz indirimlerinin şimdilik sonuna geldik.

SPK’nın da dhanereye girmesinde fayda var!

Güldağ: Geçenlerde Işık Ökte, çok gerçek bir halde, “Düşen piyasa nedir bilmeyen bir yatırımcı kümesi var. Birinci aşağı silkelenmede korkacak ve asıl alım yapılması gereken yerden, ne yazık ki satacak” diyordu. Ihtarlar yapılıyor. Aman muhtaçlık için biriktirilmiş parayla borsaya yatırım yapmayın. Yapacaksanız da kesinlikle profesyonellere, SPK tarafından müsaadeli dokümanlı kuruluşlara danışın, onlarla çalışın deniyor lakin pek kulak asan yok üzere. Muhakkak mühlet sonra borç ödemede kullanılacak para borsaya getiriliyor. Kredili konumlar alınıyor. Kredili süreçlerdeki artışa karşı Takasbank’tan atak gelse de yükselişler dhaneam ediyor. Borsacıların ‘tavan kumarı’ dedikleri oyunlara giriliyor. Maalesef yatırımcımızın değerli bir kısmının borsaya bakışı çok kısa vadeli. Halka açıklık oranı yüzde 1’i bile bulmayan birtakım paylardaki harekete bakıp, bence SPK da harekete geçmeli.

Ağaoğlu: Geçen hafta hatırlarsan, gümüş fonu üzerinden bir örnek vermiştim. Okumayan varsa okusun lütfen. Bu ve gibisi örnekler artıyor. Küçük iş üzere görünüyorlar lakin hesabı net olan bir şeyde bile bu türlü irrasyonel, akıl dışı yükselişler yaşanıyorsa pay senetlerinde çok daha fazlası yaşanıyor ve yaşanacak. Tekrar söylüyorum, SPK’nın düzenleyici operatör olarak bu ve gibisi şeylere en azından bu kadar hesabı net olan işlerde açığa satış vermesi lazım. Daha büyük sesle yatırımcıların uyarılması lazım.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir Cevap Yazın

İlgili Makaleler

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı