Ekonomist Mahfi Eğilmez: Faiz, süreksiz güzelleşme sağlar, ‘asıl adım’a vakit yaratır

Ekonomist Mahfi Eğilmez: Faiz, süreksiz güzelleşme sağlar, ‘asıl adım’a vakit yaratır

Türkiye’de iktisat idaresinde bir periyot Hazine Müsteşarı olarak görhane alan Mahfi Eğilmez, “Gündem Özel” sorularımızı yanıtlarken, “Faiz artışı iktisat siyaseti değişikliği üzere algılanıyor. Faiz, süreksiz bir düzelme, güzelleşme sağlayan bir araçtır. Kalıcı tahliller getirmez. Sonsuza kadar faizi artırarak ya da mecburî karşılıkları düşürerek dhaneam edemeyiz. Bunlar daima asıl adımlar için vakit kazandırıcı hamlelerdir” dedi.

Mahfi Eğilmez’e sorularımız ve karşılıkları şöyle:

Tam kapanma uygun olurdu

• Dünya, 2020’nin başlarından buyana COVID-19 salgınından kaynaklanan bir kriz yaşıyor. ABD’den Çin’e, G-20’lerden AB ülkelerine kadar dünyanın ekonomik açıdan önde gelen ülkeleri bu krizi yönetmede nasıl bir imtihan veriyor? Dünya bu krizi mhanecut halinden daha âlâ yönetebilir miydi? Nerelerde kusurlar yapıldı?

Dünya aslında 2008 yılından bu yana bir global krizin içinde bulunuyor. 2018 yılında bir toparlanma başlamış üzereydi ne var ki bu çok uzun sürmedi ve 2019 yılında -özellikle gelişmiş ülkelerde- yeni bir resesyon havası ortaya çıktı. Çin’de de ivme kaybı görüldü. 2020 yılında başlayan CoOVID-19 salgını global krizi öbür bir boyuta taşıdı. Esasen bir kriz içinde olan ve şimdi o krizi çözememiş olan sistem bu salgınla karşılaşınca önemli bir bocalama içine girdi ve bu salgını âlâ yönetemedi. Zati ıstırapta olan ekonomileri daha fazla derde sokmamak için tedbirler baştan önemli tutulmadı ve salgın giderek yayıldı. Özetle söylemek gerekirse iktisatların daha fazla küçüleceği korkusu, kapanarak salgın tesirini hafifletme uğraşına tercih edildi. O denli olunca da salgın çok daha tesirli oldu ve iktisatların daha fazla darbe yemesine yol açtı. Başlarda birkaç aylık tam kapanma uygulansaydı muhtemelen bugün insanlık da ekonomiler de bugünkünden daha uygun bir pozisyonda olacaktı diye düşünüyorum.

Krediyi alan dövize koştu

• Yıllarca iktisat bürokrasisinde görhane yaptınız, Hazine Müsteşarlığı üzere kilit görhanede bulundunuz. Türkiye COVID-19 krizini nasıl yönetti/yönetiyor? Dünya ile karşılaştırılınca Türkiye’yi bu krizi yönetmede hangi noktada görüyorsunuz?

Mevzuya iki açıdan bakmak gerekir: Sıhhat problemi ve iktisat. Sıhhat açısından bakarsak; ABD ve İngiltere üzere gelişmiş ülkeler başta olmak üzere berbat yönetenler, Çin ve Güney Kore üzere âlâ yönetenler, bir de bu iki kümenin ortasında orta derecede yönetenler var. Türkiye COVID-19 salgınını sıhhat açısından orta güzellikte yönetti. Buna karşılık aşı sıkıntısını makus yönettiği için genel sıhhat çerçhaneesini güzel yönetemeyen ülkeler ortasına girmeye yanlışsız gidiyor.

İktisat açısından Türkiye olayı âlâ yönetemedi. Bu türlü bir krizde bütçe açıklarının büyümesi, enflasyonun yükselmesi, ithalata bağımlı olunduğu için kurun yükselmesi doğaldır. Fakat bunların sonucunda mikro seviyede meseleler çözülemedi. Dayanaklar yanlış yönlendirildi ve krediyi alan dövize, gayrimenkule, altına yatırım yaptı, artık onları satıp TL’ye dönüyorlar. Meğer bu takviyeler spekülasyona değil geçime harcanacak halde verilmeliydi.

Hayal kırıklığı yaşarız

• Bir müddet evvel Merkez Bankası Lideri ile Hazine ve Maliye Bakanı değişti. Bu değişiklik sonrası piyasalarda bir rahatlamayaşandı, o hava hâlâ sürüyor. Sizce bu rahatlama neden kaynaklandı? İktisat siyasetlerinde beklentileri karşılayacak adımların işareti olarak mı algılandı? Yaşanan rahatlama Türkiye iktisadı için kâfi görülebilir mi?

Bence bu rahatlama şahıslardan çok açıklamalar ve uygulamalardan kaynaklanıyor. Merkez Bankası faizi yüzde 8.25’ten başlayarak 17’ye kadar çıkardı. Bu birinci adımdır. İkinci olarak birden fazla faiz oranını siyaset faizine indirgeyerek bilhassa yabancı fonların çok alışık olduğu bir çerçhaneeye soktu. Merkez Bankası Başkanı’nın “Faizi uzun bir mühlet düşürmeyeceğiz” biçimindeki açıklaması da yabancı fonlar için bir çeşit garanti oldu. Bu durumda kurun düşeceğini ve çok daha fazla para kazanacağını gören yabancı fonlar misal ülkelere yöneldikleri üzere Türkiye’ye de sıcak para getirmeye başladılar ve bu atak kurun gerilemesine yol açtı.

Bizdeki algılama ile yabancıların algılaması farklı sanırım. Yabancılar, bu adımları para kazanma vesilesi olarak gördüğü için sıcak parayı buraya yönlendirdi. Bizde ise bu adım iktisat siyaseti değişikliği üzere algılandı ve hala de o denli algılanıyor. Faiz, süreksiz bir düzelme, düzgünleşme sağlayan bir araçtır. Kalıcı tahliller getiremez. Sonsuza kadar faizi artırarak ya da mecburî karşılıkları düşürerek dhaneam edemeyiz. Bunlar daima asıl adımlar için vakit kazandırıcı atılımlardır. Şayet biz bu adımlarla problemleri çözdüğümüzü düşünüyorsak yakında bir büyük hayal kırıklığı daha yaşayacağız demektir.

Kapitalizmin birinci hali daha çok acımasızdı

• Bir müddettir “Great Reset” (Büyük Sıfırlama) tartışılıyor. Bu yaklaşımı ortaya atanlar, “Küreselleşme sonrasında kapitalizm artık eski haliyle sürdürülemez noktaya geldi” diyor. Mevzuyu “Kendime Yazılar”ınızda da ele aldınız. “Büyük Sıfırlama”yı savunanlar başarılı olursa, dünyada ne üzere değişiklikler olur? Bu değişiklikler hangi bölümleri nasıl tesirler? “Büyük Sıfırlama” mümkün müdür?

Büyük sıfırlama tezini ortaya atanlar bu tezin altında ne olduğunu tam olarak ortaya koymuş değiller. Takdim ettikleri haliyle milletlerarası işbirliğini artırmak, sıhhat konusunda uyumu gerçekleştirmek, Sanayi 4.0’ı buraya monte etmek, milletlerarası münasebetleri belli standartlara oturtmak, çhanereyi korumak için birlikte hareket etmek üzere hususları öne çıkarıyorlar. Buna karşılık örneğin ABD’nin Çin’e karşı uyguladığı ticaret pürüzlerini, bir öbür tabirle ticaret savaşını nasıl önleyeceklerini, sermaye hareketlerinin özgürlüğünün yarattığı bulaşıcılığı nasıl giderebileceklerini, emeğin de mal ve hizmetler ve sermaye üzere özgür dolanıma tabi olup olmayacağını, ülkeler ortasındaki gelir dağılımı adaletsizliklerini nasıl düzelteceklerini söylemiyorlar.

Sıfırlama; birinci duruma dönüş demektir. Kapitalizmin birinci durumu bugünkü durumundan çok daha makus, çok daha eşitsiz ve çok daha acımasızdı. O nedenle bu değindiğim bahisleri tahlile kavuşturacak yaklaşımlarla sıfırlama yerine mhanecudu onarıp güzele yöneltme yolu tercih edilmelidir.

“İmkansız üçleme” 128 milyar dolar götürdü

• Türkiye, Merkez Bankası net rezervini -41.2 milyar dolara düşürmeden COVID-19 krizi ortamındayol alabilir miydi? Ne çeşit yanılgılar Merkez Bankası’nı eksi rezerv noktasına getirdi? Yeri gelmişken “eksi rezerv”i Mahfi Eğilmez üslubuyla anlatır mısınız?

Merkez Bankası’nın altın ve döviz varlıklarından oluşan bir brüt rezervi var. Bunların bir kısmı kendi malı, bir kısmı de bankaların yatırdığı zarurî karşılıklar.

Bu zarurî karşılıklar bankalara gerektiğinde iade edileceği için emanet varlık olarak kabul ediliyor ve net rezervler hesaplanırken bunlar düşülüyor. İşte bu net rezervler Merkez Bankası’nın kendi malı olan varlıklar.

Bir de Merkez Bankası’nın swap süreçleriyle elde ettiği döviz ve altınlar var.

Swap sürecinde Merkez Bankası TL verip karşılığında döviz ya da altın alıyor.

Taraflar bir kontrat yapıyor ve makul mühletle bu değiş tokuşu yapıyor. İki taraf da elindeki varlıktan faiz kazanıyor.

Vade dolunca tekrar değiş tokuşla herkes kendi varlığını geri alıyor.

Swap süreciyle elde edilen dövizler ve altınlar da rezervlerin içinde rakamlıyor. İşte bunları da net rezervlerden düştüğümüzde karşımıza 2020 yılsonu prestijiyle -41, 2 milyar dolarlık rezerv sayısı çıkıyor.

Bu fiyat 2019 yılsonunda + 24,1 milyar dolardı. Demek ki Merkez Bankası bir yılda 65,3 milyar dolarlık rezerv kaybetmiş. Bu noktaya gelmemizdeki tek neden faiz takıntısıdır.

Kuru tutamadığımız üzere rezervleri de eksiye getirdik

Faizi artırmamak için rezervleri satarak kura müdahale etmeye çalıştık.

Sonuçta kuru tutamadığımız üzere rezervleri de eksiye getirdik. Kuru, döviz satarak tutmak lakin sermaye hareketlerinin kısıtlı olduğu bir ortamda mümkün olabilir.

İktisat idaresi bu bir yıllık devirde 65.3 milyar dolar (kamu bankalarının harcadıkları birlikte 128 milyar dolar) harcayarak imkânsız üçleme denilen iktisat hipotezinin yanlışsız olup olmadığını test etti ve yanlışsız olduğunu gördü.

► Kalıcı tahlil yapısal ıslahatlarla sağlanır

• Geçen yıl negatif faizle rahatlayan iş dünyası, faizlerin yükselmesiyle birlikte rahatsızlığını lisana getirmeye başladı. Faizlerin bu seviyesi ne kadar sürer? Merkez Bankası önümüzdeki devirde yeni faiz artırımına gitmek zorunda kalır mı? Yoksa bundan sonra tekrar yavaş da olsa faizin tarafı aşağı hakikat mu olur?

Faizlerin bu seviyede ne kadar süreceği bizim yapısal ıslahatlara ne kadar mühlet içinde girişeceğimizle ilgili. Her vakit söylediğimiz üzere faiz süreksiz rahatlama sağlar, kalıcı tahliller arıyorsak yapısal ıslahatlara girişmemiz gerekli. Ve bu yapısal ıslahatlar da sanıldığı üzere sırf iktisatla ilgili değil. Hukukun üstünlüğü üzere temel düzenlemeler yapılmadan iktisatta ıslahat yaparak bir sonuca varmamız artık eskisi kadar kolay değil.

► Fiyata müdahale karaborsa doğurur

• Enflasyonla çaba konusu tartışılınca sıklıkla besin tarafı gündeme oturuyor. Fiyat denetimi istikametinde hazırlıklar yapılıyor. Tanzim satış, PTT’nin besin eserleri pazarlaması üzere tahlillerde deva aranıyor. Fiyatları denetim altına almak, kamu kararıyla frenlemek, enflasyonu düşürmede muvaffakiyet getirebilir mi? Daha evvel denenen buna benzeri sistemlerin muvaffakiyet sağladığına hiç rastladınız mı? Enflasyonla çabanın en gerçek enstrümanları, yolları nelerdir?

İktisat idaresi ekonomik kurallarla yapılır. Polisiye tedbirlerle iktisat yönetilemez. Geçmişte birçok ülkede olduğu üzere bu yol bizde de vakit zaman denendi. Bugün hâlâ anlatılan sigara, margarin, tüp gaz kuyrukları bu uygulamalar sonucunda ortaya çıkmıştı. Fiyata müdahale ederseniz karaborsa doğar. Bir diğer tabirle fiyatına müdahale edilen mallar tezgâh altına iner. Bu türlü bir ortamda özgür bırakılsaydı oluşacak fiyata nazaran de daha yüksek fiyatlar istenir. Zira yakalanma riski fakat daha yüksek fiyatla giderilebilir. 1970’lerin ikinci yarısında Türkiye’de bir Fiyat Denetim Komitesi kurulmuştu. Çeşitli bakanlıkların temsilcileri vardı komitede. Bu komite bütün malların fiyatlarını belirliyor, artırımlara karar veriyordu. Sonuçta Türkiye’de her alanda karaborsa oluşmuştu. Tıpkı yanılgıyı bir sefer daha tekrarlayarak doğruyu bulamayız, yalnızca küsurda ısrar etmiş oluruz.

► “Temkinli optimist olmakta fayda var”

• QNB Finansbank İdare Konseyi Lideri Ömer Aras, geçenlerde YouTube’da bir görüntü paylaştı. Krizlerden çıkardığı dersleri, tekliflerini ortaya koydu. Aras’ın, “İşler yeterli giderken telaşlı olabilirsiniz, olmalısınız. Kriz devirlerinde optimistlik şarttır” bildirisi dikkatimizi çekti. Siz de o görüntüyü toplumsal medyanızda paylaştınız. Sizin yaklaşımınız nedir? Krizlerde optimist olmak kural mıdır? Koşul ise mümkün müdür? Kriz ortamında optimistlik başarılabilir mi?

Ömer Aras’ın paylaştığı bütün görüntüleri izledim, hepsi birer ders niteliğinde. Bütün teşebbüsçüler, işletme dersi alanlar izlemeli. Optimistlik bence de kuraldır lakin bilhassa kriz vakitlerinde bunun temkinli bir optimistlik olmasında fayda var. Hükümetlerin açıkladığı siyasetler ve onlara sadık kalıp kalmadıklarına bakarak o çerçhaneede bir optimistlik bence de krizi aşabilmek için kuraldır. Şayet hükümetler açıkladıklarını yapmıyorsa o vakit iyimserliği abartmamak gerekir.

► “Makul kur temposu” enflasyonla paralel sarfiyat

• İstanbul Ticaret Odası Lideri Şekib Avdagiç, geçenlerde bir online toplantıda döviz kurlarındaki dalgalanmayı Amerikan barlarının kapısına benzetti, “Girerken de çıkarken de bar kapısı çarpar” dedi. Dolar 8 lira seviyesine çıktığında bundan keyifli olması gerektiği düşünülen ihracatçılar bile, “Türkiye, çabucak her kesimde dünyanın en ucuz ülkesi haline geldi” yakınmalarını ortaya koydu. Artık dolar 7 liranın da altını görebileceği sinyalleri verince yeniden iş dünyası yakınmaya başladı. Bu durumu nasıl yorumlarsınız?

Son derecede yanlışsız bir benzetme bu. Döviz kurlarının yükselişi de düşüşü de farklı kederler yaratır.

Kurlar yükselirken kazananlar ve kaybedenler olur. Kurlar düşerken bu defa bu kümeler yer değiştirir.

O nedenle ülkü durumun kurun makul bir artış temposuyla yükselmesi olduğu söylenir. Bu makul tempo da ekseriyetle enflasyonla paralel bir tempodur. Bir öbür deyişle paranın içerideki kıymet kaybı (enflasyon oranı) ne kadarsa dışarıdaki paha kaybı da o kadar olmalıdır.

Enflasyon düştükçe dış bedel kaybı da azalır. Bu türlü bir durum üretici ve yatırımcı için ülkü durumdur. Zira kurların varsayım edilebilir olması geleceğe ait kararları da sağlıklı hale getirir.

►Yargı kararları uygulanmazsa ıslahat konuşmak manalı olmaz

• Dünya Gazetesi 41 yaşında… Bizlerin de iktisat gazeteciliği Dünya ile yaşıt. Her hükümet değişikliğinde ıslahat kelamları verilir. Bir türlü maksada konulan ıslahatlar tamı tamına gerçekleşmez. Genelde eksik taraflar kalır. Bakan değişikliği sonrası hükümet hem iktisatta, hem de hukukta ıslahatı gündemine tekrar aldı. Bu sefer ıslahat yolunda beklenen adımlar atılabilir mi?

Hazine’de görhanee başladığımdan beri, demek ki 1983 yılından beri Dünya Gazetesini izlerim. Bugün de bu kaliteyi sürdürdüğünüz için sizlere teşekkür borçluyuz. Yapısal ıslahat denildiğinde ortak bir tarifimiz yok. O nedenle neyin kastedildiğini görmemiz gerek. Onu görmeden ıslahatların yapılıp yapılmayacağını yahut neler olduğunu ya da faydalı şeyler olup olmayacağını söylemek mümkün değil. Doğal bir de ıslahat yapmaya gerek olmaksızın yargı kararlarının uygulanması üzere yapılması gereken şeyler var. Bu adımları atmadan mesela hukuk reformundan konuşmak pek manalı görünmüyor.

► Toplumsal ve siyasal ıslahatlarla ekonomidekiler eşanlı olmalı

• Türkiye sizce ıslahat rakamlabilecek hangi adımları atmalı? Islahatlar gerçekleşirse Türkiye’nin memleketler arası kredi notu yine yükselişe geçer mi? Risk priminin olağana dönmesi kelam konusu olur mu?

Bence Türkiye toplumsal ve siyasal ıslahatlarla ekonomik ıslahatları eşanlı yapmalı: Daha âlâ bir demokrasi (güçler ayrımı ve parlamento yükünün sağlanması), siyasi partiler yasasının düzenlenmesi, hukukun üstünlüğünün sağlanması, yargı bağımsızlığı, üniversitelerin kendi atamalarını yapmasının sağlanması üzere hususlarla başlamak gerekir. Onlarla birlikte vergide adaletin sağlanması (kayıt dışılığın önlenmesi dolaysız vergilerin yüklü olması), teşvik sisteminin bölge ve bölüm teşvikinden eser teşvikine döndürülmesi, kısmi ve süreksiz ithal ikamesine başvurularak rekabet edebilir eserler için dayanaklar sağlanması ve cari açığın düşürülmesi üzere ekonomik ıslahatlara da girişilmesi gerekir.

Bunların birkaçının yapılıp oburlarının bir takvim halinde ne vakit yapılacağının açıklanmasıyla Türkiye’nin risk primi inanamayacağımız kadar aşağıya düşer. Emsal bir durum 2001 krizi sonrasında yaşanmış ve AB ile tam üyelik müzakerelerine başlandığı yılda Türkiye’ye o tarihe kadar gelenden fazla direkt yabancı sermaye girişi olmuştu.

► 200 yıldır dokumada olup marka çıkaramayan tek ülkeyiz

• COVID-19 krizi, dünyaya tedarik konusunda Çin’e çok bağlı olmanın yanlışlığını gösterdi. Alternatif tedarik merkezleri konuşulmaya başlandı. Bu etapta Türkiye’nin tedarik merkezi olmada öne çıkabileceği düşünülüyor. Bu tarafta işaretler olduğunu söyleyenler de var. Sizce Türkiye, dünyanın yeni tedarik merkezlerinden biri olabilir mi? Bu mevzuda avantajlar, dezavantajlar nelerdir?

Bence bu biraz optimist bir görüş ancak iyimserlikte fayda var, ona nazaran hareket edip organize olmak güzel olabilir. Çin, fiyat ve fiyat açısından pek kolay rekabet edilebilecek bir ülke değil. Ve bence Türkiye bir yandan Çin’den ortaya çıkacak boşluğa yönelmekle birlikte asıl olarak teşvik sistemini Kore üzere kullanıp marka yaratmaya yönelmeli. 200 yıldır dokuma bölümünde üretim yapıp da hâlâ dünya çapında marka yaratamamış bizden öbür ülke yok.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

yangın merdiveni instagram takipçi satın al Elektronik Sigara El Dezenfektanı grandpashabet bahsegir bahsegir grandpashabet grandpashabet grandpashabet elexusbet giriş elexusbet süpertotobet meritroyalbet meritroyalbet giriş meritroyalbet giriş slot siteleri kolaybet vdcasino betvole Bodrum escort Erotik Film izle escort sitesi açmak ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort meritroyalbet bursa escort portbet pendik escort
gaziantep escort
konya escort gaziantep escort istanbul bayan escort beylikdüzü bayan escort sexfilmizle ümraniye escort mersin escort ataşehir escort kartal escort maltepe escort