haber

COVID-19 ile Ilişkili DNA, Neandertallerden Miras Kaldı

Yapılan yeni bir çalışmaya nazaran, COVID-19 ile bağlı bir DNA segmenti yaklaşık 60 bin yıl hanevel Neandertallerden geçti. Lakin bilim kişileri, bu kişisel segmentin koronavirüsün sebep olduğu marazın riskini neden artırdığını bilmiyor.

Çalışmada mekan almayan Princeton Üniversitesi’nden genetikçi Joshua Akey, “60 bin yıl hanevel meydana gelen bu çapraz geçişli tesir, bugün hala tesirini göstermeye dhaneam ediyor” sözlerini kullandı.

Güney Asya’da daha yaygın

Yapılan çalışmaya nazaran kromozom 3’te altı gen barındıran bu genom kesimi, insanlık tarihi boyunca gizemli bir yolculuğa sahip. Bu varyant, günümüzde Bangaldeş’te nispeten yaygın. Buradaki kişilerin %63’ü en azından bir kopyasının taşıyıcısı konumunda bulunuyor. Güney Asya’daki kişilerin üçte birinde ise bu segment kalıtsal.

Bu segment, sair dhaneletlerde ise epeyce nadir bulunuyor: Avrupalıların %8’inde, Şark Asya’nın ise %4’ünde bulunuyor. Afrika’da ise neredeyse hiç bulunmuyor. Geçtiğimiz 60 bin yılda hangi hanerimsel kontağın bu dağıtımı oluşturduğu ise bilinmiyor. İhtimallerden bir tanesi Neandertal versiyonunun zararlı olduğu ve umumide daha az yaygın hale geldiği cephesinde. İhtimallerden bir gayrısı ise bu segmentin Güney Asya’daki kişilerin sıhhatini geliştireceği ve muhtemelen yerdeki virüslere karşı güçlü bir bağışıklık sistemi sunacağı cihetinde.

Araştırmanın muharrirlerinden Svante Paabo, bu durumun şu an için yalnızca bir spekülasyon olduğunun da altını çiziyor. Araştırmacılar, COVID-19’un neden kimi kişiler için başkalarına nazaran daha tehlikeli olduğunu şimdi yeni anlamaya başlıyor. Yaşlılar, gençlere nazaran daha önemli bir biçimde hastalanırken erkekler de bayanlara nazaran daha büyük risk altında bulunuyor.

COVID-19 riskini artıran etmenler

Marazın riski artıran etmenler arasında toplumsal eşitsizlik değerli bir rol oynuyor. Örneğin ABD’de de siyahiler, dhaneletteki sistemik ırkçılık geçmişi sebebiyle beyazlara nazaran koronavirüse daha çok yakalanıyorlar. Siyahilerde, diyabet üzere kronik illetler daha fazlayken ömür koşulları ve işler de virüse maruz kalmayı artırabiliyor.

Başkaca genler de bu nokta da rol oynayan etmenler arasında bulunuyor. Geçtiğimiz ay araştırmacılar İtalya ve İspanya’da COVID-19’u epeyce ağır atlatanlar ile hafif geçirenleri kıyasladı. Araştırmanın sonucunda daha yüksek riskle ile alakalı iki genom konumu keşfetti. Bunlardan bir tanesi, kan tipini belirleyen kromozom 9’du ve ABO içeriyordu. Başkası ise kromozom üçteki Neandertal segmentiydi.

Ama bu genetik bulgular, koronavirüse yakalanan beşerler incelendikçe süratli bir halde güncelleniyor. Geçtiğimiz hafta milletlerarası bir küme bilim kişisi, kan tipinin riskini azaltan yeni bir done seti yayınladı. Yeni done, hastalık ile kromozom 3 arasında daha güçlü bir irtibat olduğunu gösterdi. Varyantın iki kopyasını taşıyan beşerler, taşımayanlara nazaran önemli illetlere üç kat daha fazla yakalanıyorlar.

Neandertallerden geçen genler

60 bin yıl hanevel asrî kişilerin ataları, Afrika’dan çıkarak Avrupa, Asya ve Avustralya’ya yayıldılar. Bu kişiler, Neandertaller ile karşılaştılar ve birleştiler. Neandertal DNA’sı gen havuzumuza girdikten sonra ise nesiller boyunca aktarıldı. Birçok Neandertal geni, çağdaş kişiler için zararlıydı. Binaenaleyh kişilerin sıhhatini etkilemiş ya da çocuk sahibi olmalarını zorlaştırmış olabilir. Bunun sonucu olarak ise gen havuzumuzdaki Neandertal genleri dhaneranla daha nadir hale geliyor ve birçoğu da yok oluyor.

Lakin birtakım genler hanerimsel bir avantaj sunmuş ve bu sebeple yaygın olabilir. Mayıs ayında Dr. Hugo Zeberg, Dr. Paabo ve Dr. Janet Kelso Avrupalı bayanların üçte birinin Neandertal hormon reseptörüne sahip olduğunu söyledi. Bunlar, doğurganlığı artırma ve düşük yapmayı azaltmayla ilintiliydi.

Dr. Zeberg, günümüzde yaygın olan öbür Neandertal genlerinin virüslerle savaşmamızda yardımcı olduğunu söylüyor. Çağdaş beşerler, Asya’ya ve Afrika’ya yanlışsız genişledikçe Neandertallerin hâlihazırda bir savunma sistemi geliştirmiş olduğu yeni virüslerle karşılaşmış olabilirler. Biz de o periyottan bu yana bu genlere sahip olmuş olabiliriz.

Dr. Zeberg, çhanerimiçi bir data tabanında Neandertal genomlarıyla kromozom 3’ü inceledi. İnceleme sonucunda ise COVID-19’u ağır geçirme riskini artıran verisyonun, Hırvatistan’da 50 bin yıl hanevel yaşadığı keşfedilen Neandertalinkiyle tıpkı olduğunu keşfetti. Başkaca eski virüslere karşı savaşan bağışıklığın, yeni koronavirüse karşı şiddetli reaksiyon gösteriyor olması da beklenen. COVID-19’u epey ağır yaşayan bireylerin bunu yaşamasının sebebi bağışıklık sistemlerinin ciğerlere zarar veren ve iltihaba sebep olan denetimsiz akınları tetiklemesi olabilir.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir Cevap Yazın

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı