ekonomi

Ankara doğalgazda Moskova ile yeni pazarlığa oturacak

MEHMET KARA

DÜNYA Gazetesi, doğalgaz meydanındaki global ve bölgesel gelişmeleri kıymetlendirmek üzere Türk ve Rus güç eksperlerini bir araya getirdi. DÜNYA Gazetesi Idare Heyeti Yöneticisi Hakan Güldağ’ın mesken sahipliğinde gerçekleşen aktifliğin moderatörlüğünü AA Güç Masası’ndan Barış Sağlam üstlendi. Içtimada güç dönüşümünde doğalgazın rolü, COVID-19’un tesiri, gaz piyasalarındaki globalleşme ışığında Rusya’nın konumu, Türkiye-Rusya güç alakaları üzere mhanezular ele alındı.

Hidrokarbondan çabucak vazgeçilemez

Rusya Ulusal Güç Güvenliği Fonu Lideri Dr. Konstantin Simonov salgında 2. dalga mümkünlüğü nedeniyle varrakamm yapmak güç olsa da önümüzdeki yıllarda hidrokarbon tüketiminin düşeceğini savundu. Avrupalı siyasetçilerin 2050 yılı sonuna kadar kömürü, petrolü ve doğalgazı terk etmekten kelam ettiklerini hatırlatan Simonov, “Ancak artık hidrokarbon, gaz, petrol ve kömürün güç istikrarındaki behresi Avrupa’da yüzde 75, Türkiye’de ise yüzde 85. Bunu süratlice değiştiremeyiz” dedi.

Kömür Türkiye için ekonomik tercihti

Dr. Simonov, dünya umumunda kömüre bağımlılığın hala yüksek shaneiyelerde bulunduğuna dikkat çekerek “Yenilenebilir, nükleer ve doğalgazda ise artış var. Toplumsal yapılar değişiyor, artık daha küçük ve çok rakamda hane var, bu üzere değişiklikler talepte artışa neden oluyor. Kişiler da artık daha saf bir güçten yana, bu yüzden doğalgazın gelecek güç denklemlerindeki tarafını himaye bahtı çok yüksek” dedi.

Yeşil Mutabakat, hidrokarbonu zorlayacak

Emekli Büyükelçi Mithat Rende, yaptığı konuşmada bugün piyasada bilhassa ABD kaya gazından üretilen büyük bir LNG tedariki olduğunu belirterek “Bu nedenle Rusya’nın şarktan, muhtemelen Katar’dan ve ABD’den Avrupa’ya giden LNG teslimatıyla nasıl yarışma edeceğini düşünmeleri gerekiyor. Yeni Green Deal (Yeşil Mutabakat), gaz dahil hidrokarbon kaynakları için bir zorluk oluşum etmekte. Rusya Federasyonu’nun bunun hakkında düşünmesi gerekeceğini düşünüyorum ve umarım Türkiye de dahil olmak üzere yeni ahitleri müzakere etmenin yeterli bir yolunu bulacaklar” dedi.

Boru gazında güçlü toparlanma beklenmeli

EastWest Enstitüsü Kıdemli Araştırmacısı Dr. Danila Bochkarhane, Avrupa’da doğalgaz tüketiminin birinci 5 ayda 90 milyar metreküp (yüzde 8) azaldığını belirterek, “İkinci bir dalga da dikkate alınarak 2020 için yalnızca yüzde 7’lik düşüş varrakamm ediliyor. Öte yandan LNG tüketiminin Avrupa’da bile artması bekleniyor. Yaşadığımız nispeten düşük fiyat ortamında boru hattı gazı LNG’ye nazaran hayli avantajlı. Bu nedenle, boru hattı gazında tahminen de daha güçlü bir toparlanma görmeliyiz” dedi.

Gazprom ticarette tutuk değil, rekabetçi

GazDay Umum Yöneticisi Mehmet Doğan, Rusya’nın doğalgaz ticaretine ve yarışmaya yaklaşımını değerlendirirken, Gazprom’un birinci olarak 2010 yılında yüzde 15’i spot bileşen olmak üzere HUB endekslemesini duyurduğunu, 2015-2016 yıllarında ise Avrupa’da açık artırma adabı satışa başladığını hatırlattı. Gazprom’un 2018’de ise kurduğu elektronik gaz satış sistemi üzerinden Avrupa’ya gaz satışına başladığını anlatan Mehmet Doğan “Yani işin ticaret kısmında hiç de tutuk değil, tersine rekabetçiler. Asıl soru, tıpkı pratikleri Türkiye için de hayata geçirip geçirmeyecekleri” dedi.

Rus Gazprom’un LNG ile imtihanı

Mehmet Doğan geçmişte spot gaz piyasası olmadığı için farklı tipte kontratları görüşebilecek bir durumda olmayan Türkiye’nin spot boru gazı ithalatı için gereken düzenlemeleri de yeni tamamladığını söyledi. Doğan “Şimdi Türkiye, Gazprom’un LNG tedarikçileriyle yarışma etmesini bekliyor. Türkiye uzun vadeli kontratlara bağlılığını azaltmak emeliyle giriş kapasitesini iki buçuk kat artırdı ve büyük bir muvaffakiyete imza attı. 2021 sonrasında Gazprom ve LNG tedarikçileri arasında sıkı bir yarışma izleyeceğimizi düşünüyorum” diye konuştu.

Dr. Danila Bochkarhane sıvılaştırılmış doğalgazı (LNG) daha ucuz bir opsiyon görmenin bir yanılsamadan ibaret olduğunu savunurken şöyle dedi: “Özellikle de boru gazı irtibatı olmayan mekanlarda fiyatların şiddetli yükseldiği durumlar yaşandı. Örneğin Boston’da alternatif doğalgaz kaynakları olmadığı için LNG fiyatı asla dilek edilen fiyatlara düşmedi. Sonuç olarak Gazprom’un bu meydandaki rakiplerinden Novatek buraya gemiyle LNG ihraç etti. Misal durum 2017’de Fransa’nın güneyinde de yaşandı.”

Rusya’nın LNG piyasasındaki rolünün giderek arttığını vurgulayan Dr. Bochkarhane, “Novatek’in ne kadar argümanlı olduğu ortada. Birçok Rus şirketi aldığı vergi indirimi nedeniyle Novatek’e imrenerek bakıyor ve yarışmada ek avantaj elde ettiğini öne sürüyor. Lakin işlerini düzgün yapıp haklarına düşeni alıyorlar. Mahsusen Singapur üzere Asya memleketlerinde son aşama değerli girişimlere imza atıyorlar” dedi.

Boru gazına karşı LNG esnekliği

Gazprom’un gelecekteki pazarlıklarında BOTAŞ’a karşı daha cömert davranması gerektiğini tabir eden Emekli Büyükelçi Mithat Rende, şöyle konuştu: “Geçmişte Türkiye LNG giriş ve depolama kapasitesi konusunda istenilen noktada değildi. Artık ise FSRU’larımız mhanecut ve velhane yeni bir tane daha yapılması planlanıyor, depolama kapasitemiz artacak. Böylelikle Türkiye daha fazla LNG alımı gerçekleştirip boru gazına karşı daha esnek bir yapıya kavuşmaya hazırlanıyor. Bu yüzden umuyorum ki BOTAŞ 2021’de Gazprom ile masaya oturduğunda orta ya da kısa vadeli kontratlara imza atar.”

Türkiye’nin giriş/alış kapasitesi arttı

GazDay Umumi Yöneticisi Mehmet Doğan, 2021 ve 2025 yıllarının Türkiye’nin Rusya ve İran ile doğalgaz kontratlarını yenileme dhaneirleri olduğunu hatırlatarak “Ben BOTAŞ’ın alanında olsam, kontratları yenilemem ama Gazprom’un burada doğalgazı daha rahat ve rekabetçi fiyatlarla satabileceği bir alan açmaya çalışırım. Gazprom yanaşmazsa Türkiye başka LNG tedarikçilerine yönelebilir. Bana 2016’da sorsanız ‘Türkiye, Rus doğalgazı olmadan yapamaz’ derdim. Zira giriş kapasitemiz 200 milyon metreküp ile sonluydu. Lakin 2025 itibarıyla günlük giriş kapasitemiz 538 milyon metreküpe ulaşacak. Ayrıyeten Türkiye boru gazını spot olarak alabilecek durumda. EPDK her ay talebi açıklıyor. Gazprom da bu ihalelere katılarak Türk piyasalarına direkt satış yapabilir ve LNG ile yarışma edebilir” dedi.

“Sadece cam sanayii Yunanistan gücünde”

Türkiye’nin boru gazı konumuna LNG’ye yönelebileceğini yineleyen Mehmet Doğan “LNG daha ucuz zira sıvılaştırma teknolojileri gelişiyor ve maliyetler düşüyor. Gaz türbinleri kullanarak sıvılaştırmada yakılan gazın heba olmaması sağlanıyor. Yani yarışma artsa da Gazprom’un Türkiye’yi kaybetmemesi lazım. Zira Türkiye çok değerli bir pazar. Yalnızca Türk cam sanayisinin doğalgaz tüketimi Yunanistan’ın yekun tüketiminden fazla. Ruslar yarışmaya hazır olmalılar çünkü yarışma olacak” diye konuştu.

“Gazprom daha esnek tavır takınacak”

Rusya Ulusal Güç Güvenliği Fonu Yöneticisi Dr. Konstantin Simonov, Türkiye ile Rusya arasındaki kontratlarda mahal alan “al ya da öde” kuralının dhaneir vakit dhanereye girebildiğini hatırlatarak “haneet, Türkiye’nin durumu çok rahat değildi. Artık ise arz seçenekleri laf konusu. Bundan ötürü Türkiye’nin eli rahatlayacak. Gelgelelim ortada imzalanmış kontratlar var. Bunların mühleti dolduğunda doğal ki piyasa kurallarında değişiklikler olacak. Spot gaz seçenekleri artacak. O gün geldiğinde elbet Gazprom da daha esnek bir tavır takınacaktır” dedi.

“İDEAL GÜÇ SEPETİ GAZ VE YENİLENEBİLİR”

• GazDay Umum Yöneticisi Mehmet Doğan, maliyetleri giderek düşen güneş gücü santrallerinin (GES) çalıştırılamayacağı dhaneir dilimlerindeki gereksinimi karşılamak için öbür kaynağa gereksinim olacağını hatırlattı. Bu muhtaçlığın, anında dhanereye alınabilecek rezervuar tipi hidroelektrik santralleri ile doğalgaz santralleriyle karşılanabileceğini kaydeden Doğan “Kömür yahut nükleer güç santralleri bunu yapamaz. Ülkü güç karışımı yenilenebilir güç artı gaz olacaktır” dedi. Emekli Büyükelçi Mithat Rende de “Doğalgaz doğayı en az kirleten bir ara güç kaynağıdır. Başkaca yenilenebilir güç kaynaklarıyla birlikte kullanılabilir” diye konuştu.

“NE BORU GAZINDAN NE LNG’DEN GEÇERİZ”

• Tüketici açısından düşündüğünüzde her iki opsiyona yani boru gazı ve LNG’ye birebir anda erişim sahibi olmanın en ülkü yaklaşım olduğunu vurgulayan Dr. Bochkarhane, “Böylece fiyat açısından hangisi daha tutarlıysa buna nazaran seçim yapabilirsiniz. Örneğin, şu ya da bu sebepten Türkiye’ye deniz taşımacılığında bir aksama yaşanırsa nasıl bir sonuç ortaya çıkacak?” tabirlerini kullandı.

SİMONOV: AVRUPA LNG DE OLSA RUS GAZI DİYE BAKIYOR

• Ruslar, Avrupa piyasalarında Rus doğalgazına yönelik engellemelerin yarışma arayışından çok siyasi bir art planı olduğunu düşünüyor. Rusya’nın da adil bir yarışma istediğini vurgulayan Rusya Ulusal Güç Güvenliği Fonu Lideri Dr. Konstantin Simonov “Bu durum yalnızca Türkiye piyasasıyla da sonlu kalmıyor, Avrupa’da yaşananlar da kıymetli. Örneğin, ABD’nin boru hatlarımıza yönelik yaptırımlarına baktığımızda birebir dhaneranda birebir memleketin Avrupa’ya daha fazla LNG satma isteğini görüyoruz. Yani bizim için de adil yarışma koşulları kelam konusu değil” sözlerini kullandı. Dr. Konstantin Simonov, Rusya’nın LNG’ye karşı olmadığı üzere halihazırda Avrupa’ya LNG ihraç eden dhaneletler arasında birinci sıralarda taraf aldığını vurguladı. Rusya’nın Yamal Ortamı’ndan Avrupa’ya LNG ihracatına başladığını kaydeden Simonav, “Peki bunu yaptığımızda Rusya üzerindeki siyasi ağırlık azaldı mı? Saf ki azalmadı. Avrupalılar, LNG de olsa bahse Rus doğalgazı olarak bakıyor. Aslında husus kolay, Türkiye emniyetli bir kaynaktan daha ucuza doğalgaz almak istiyor, hepsi bu. LNG olmuş, boru hattı üzerinden olmuş çok da fark etmiyor” tabirlerini kullandı.

DERİN DENİZ SONDAJLARINA MOLA

• Emekli Büyükelçi Mithat Rende, içtimada yaptığı konuşmada doğalgaz ve petrolde yaşanan talep daralması nedeniyle şirketlerin başta Akdeniz’deki derin deniz sondajları olmak üzere birtakım girişimleri askıya alıp beklemeyi tercih edeceğini söyledi. Salgının kaya gazı şirketlerini de vurduğunu söz eden Rende “Bazıları iflas bile etti. Bütün bunlardan hareketle gaz piyasasının yeterli durumda olmadığını söyleyebiliriz. Petrol ve doğalgaz talebinde süratli
bir gelişme beklemiyorum. Önümüzdeki dhaneirde düşük fiyatlar beklemeliyiz” diye konuştu.

Etiketler
Daha Fazla Göster

Bir Cevap Yazın

İlgili Makaleler

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı